Ở Hà Nội, TP.HCM hay bất cứ thành phố lớn nào có trường đại học, cụm từ “sinh viên làm theo giờ” đã trở thành từ khóa nóng bỏng, đặc biệt là mỗi khi học kỳ mới bắt đầu. Sinh viên đi học, tiền thì không có, chi phí thì chồng chất. Thế là làm thêm trở thành lựa chọn bắt buộc, không phải vì thích mà là để sống.
Vấn đề là: làm theo giờ có thực sự đáng để đánh đổi thời gian, sức khỏe và cả việc học? Hay đó chỉ là một cái bẫy tinh vi mà sinh viên vô tình rơi vào?
1. Sinh viên làm theo giờ là gì?
Khác với làm full-time hoặc part-time cố định, làm theo giờ là hình thức công việc ngắn hạn, linh hoạt, không ràng buộc thời gian cụ thể. Người làm – ở đây là sinh viên – có thể làm vài tiếng mỗi ngày, vài buổi mỗi tuần, theo ca hoặc theo lịch đăng ký.
Công việc được tính lương theo giờ làm việc thực tế, không có hợp đồng dài hạn, không đóng bảo hiểm, không có quyền lợi rõ ràng. Nhưng bù lại, sinh viên có thể sắp xếp được thời gian học và vẫn kiếm được một khoản chi phí sinh hoạt.
2. Những công việc làm theo giờ phổ biến với sinh viên
Phục vụ quán cà phê, nhà hàng
Đây là công việc “quốc dân” với sinh viên làm theo giờ. Không cần bằng cấp, không yêu cầu kinh nghiệm, chỉ cần nhanh nhẹn, biết cười và chịu được áp lực. Lương dao động từ 18.000 – 25.000 đồng/giờ. Làm nhiều được thêm tip, nhưng mệt không khác gì làm full-time.
Giao hàng qua app
Nhiều sinh viên hiện nay chạy GrabFood, ShopeeFood hoặc Baemin. Công việc linh động, chỉ cần có xe, điện thoại, chịu khó chạy nắng mưa. Thu nhập từ 50.000 – 150.000/ngày, tùy độ chăm và khu vực hoạt động. Nguy hiểm thì có: tai nạn, lừa đảo, mất hàng là chuyện không lạ.
Gia sư theo giờ
Nếu bạn học khá, đây là công việc “sạch sẽ” và thu nhập khá cao. Một buổi 90 phút – 120 phút có thể kiếm từ 100.000 – 200.000 đồng. Nhưng không dễ kiếm lớp, phụ huynh kỹ tính và đòi hỏi cao. Chưa kể, bạn phải thật sự có khả năng sư phạm.
Bán hàng thuê, trực booth, tiếp thị
Các hãng sữa, mỹ phẩm, đồ ăn nhanh, ngân hàng… thường thuê sinh viên làm tiếp thị, phát tờ rơi, giới thiệu sản phẩm. Lương khoảng 20.000 – 30.000 đồng/giờ. Có thể bị ép KPI, bị khách quát, đứng ngoài trời mấy tiếng, nhưng đổi lại thời gian khá linh hoạt.
Giúp việc theo giờ, trông trẻ, dọn nhà
Đây là xu hướng mới vài năm gần đây. Sinh viên – đặc biệt là nữ – có thể đăng ký làm giúp việc theo giờ: dọn nhà, giặt đồ, trông trẻ vài tiếng/ngày. Công việc tưởng nhẹ mà không nhẹ. Nhiều người trả 40.000 – 50.000 đồng/giờ, nhưng yêu cầu rất cao và có sự phân biệt nếu biết bạn là sinh viên.
3. Ưu điểm của làm việc theo giờ
Linh hoạt tuyệt đối
Không ai bắt bạn làm ca cố định. Bạn được quyền chọn lịch làm theo lịch học, nghỉ nếu có bài kiểm tra hay thi. Đây là ưu điểm lớn nhất khiến sinh viên chọn kiểu làm này.
Có tiền ngay, ít bị “quỵt lương”
Nhiều chỗ trả lương theo tuần hoặc sau mỗi ca, giúp bạn xoay vòng tài chính nhanh. Một số nơi làm xong buổi sáng, buổi chiều có tiền, rất phù hợp với sinh viên “viêm màng túi”.
Cọ xát, học kỹ năng
Làm phục vụ, giao hàng, bán hàng… giúp sinh viên học được cách giao tiếp, xử lý tình huống, giữ bình tĩnh, rèn sức chịu đựng. Không nơi nào dạy bạn trưởng thành nhanh hơn môi trường làm thêm.
4. Mặt trái không ai nói của công việc làm theo giờ
Mất thời gian, ảnh hưởng việc học
Bạn tưởng làm 2–3 tiếng một ngày không ảnh hưởng gì, nhưng khi bắt đầu cuốn vào guồng kiếm tiền, bạn sẽ lười học, mất động lực và dễ tụt dốc lúc nào không hay. Đặc biệt vào mùa thi, việc học – nếu không được ưu tiên – sẽ bị công việc “nuốt chửng”.
Lương bèo, sức thì kiệt
20.000 đồng/giờ – nghe có vẻ không tệ – nhưng nếu bạn đứng phục vụ 4 tiếng không nghỉ, bị khách quát, quản lý soi, cuối ngày chỉ còn lại sự mệt mỏi và vài tờ tiền lẻ. Tính ra công sức bỏ ra nhiều hơn giá trị nhận lại.
Nguy cơ lừa đảo, bóc lột
Rất nhiều công ty “ma” tuyển sinh viên với lời hứa lương cao, việc nhẹ, nhưng bắt đóng cọc, mua đồng phục, ép bán hàng đa cấp hoặc làm không công. Không thiếu bạn sinh viên bị lừa cả triệu đồng, mất trắng và mang theo bài học đắt giá.
5. Làm sao để tránh bẫy khi tìm việc làm theo giờ?
-
Tuyệt đối không đóng cọc, không nộp tiền xin việc dưới bất kỳ hình thức nào.
-
Tìm việc qua kênh uy tín như website của trường, trung tâm hỗ trợ sinh viên, các nhóm việc làm có kiểm duyệt, hoặc bạn bè giới thiệu.
-
Đọc kỹ mô tả công việc, hỏi rõ về lương, thời gian trả lương, có hợp đồng không, nghỉ có bị trừ lương không…
-
Ghi lại bằng chứng: tin nhắn, giấy tờ, ảnh chụp nơi làm, tên người phụ trách… để phòng trường hợp có tranh chấp.
6. Có nên làm việc theo giờ khi còn là sinh viên?
Câu trả lời là: Có, nếu bạn biết mình đang làm gì.
Làm thêm không xấu. Làm theo giờ càng là giải pháp thực tế cho sinh viên khó khăn. Nhưng đừng vì vài trăm nghìn mà bán rẻ tương lai. Việc học vẫn là ưu tiên số 1. Đừng để đi làm vì sống mà bỏ lỡ mục tiêu lớn hơn – đó là ra trường với bằng cấp và kỹ năng thực sự.
Sinh viên làm theo giờ không còn là chuyện lạ, mà là xu hướng thực tế của đời sống học đường hiện nay. Tuy nhiên, bạn cần tỉnh táo: chọn đúng việc, đúng chỗ, đúng thời điểm. Kiếm tiền thì ai cũng cần, nhưng đừng để đồng tiền điều khiển hướng đi của bạn trong quãng thời gian quan trọng nhất của tuổi trẻ.
Nếu làm – hãy làm thông minh. Nếu nghỉ – hãy nghỉ đúng lúc.
