Sinh viên Olympia luôn được ca ngợi như những “tượng đài tri thức học đường”. Cứ mỗi mùa “Đường lên đỉnh Olympia” lên sóng, hàng triệu học sinh, phụ huynh lại dõi theo từng vòng thi, từng câu trả lời. Nhưng sau ánh hào quang là gì? Là giấc mơ du học dang dở, là sự nghiệp mờ nhạt, hay là loạt phốt gây sốc khiến nhiều người bắt đầu đặt dấu hỏi: Liệu sinh viên Olympia có thực sự xứng đáng được tung hô đến vậy?
1. Từ niềm tự hào đến tranh cãi: Khi sinh viên Olympia “phản quốc”
Một trong những chủ đề gây tranh cãi nhất xoay quanh sinh viên Olympia là việc nhiều thí sinh sau khi giành được học bổng, đặc biệt là suất du học từ quỹ tài trợ, lại chọn ở lại nước ngoài làm việc thay vì quay về cống hiến. Người ta gọi đó là “chảy máu chất xám”, thậm chí không ít người còn gay gắt gọi đây là phản bội lý tưởng ban đầu. Vấn đề không nằm ở việc một người muốn ở lại nước ngoài – điều đó hoàn toàn hợp lý nếu vì cơ hội và tương lai – mà là ở chỗ: từng phát ngôn của các thí sinh khi tham gia Olympia đều rất “truyền cảm hứng”, rất “vì quê hương”. Nhưng hành động sau này lại đi ngược hoàn toàn.
2. Phốt và scandal: Mặt trái của sự nổi tiếng
Danh tiếng đi kèm áp lực. Một số thí sinh Olympia sau chương trình bất ngờ “phất lên” trên mạng xã hội, nhưng không lâu sau lại dính phốt: phát ngôn gây tranh cãi, lối sống xa hoa, hoặc thậm chí là vạ miệng mang hơi hướng “bề trên” với người khác. Có người bị tố “khinh thường trường tỉnh”, có người bị khui lại quá khứ phát ngôn không đúng mực về các vấn đề nhạy cảm. Những hình ảnh ngây thơ, hiền lành từng xuất hiện trên truyền hình giờ đây trở thành trò cười trên mạng. Điều này khiến nhiều người hoài nghi: Liệu việc lựa chọn thí sinh Olympia có đang quá đặt nặng thành tích học thuật mà bỏ qua yếu tố đạo đức, tư cách?
3. Kỷ lục điểm số: Thực lực hay công cụ PR?
Năm nào Olympia cũng có “kỷ lục mới”, từ điểm thi vòng tuần, tháng đến quý. Nhưng đằng sau những con số đó là gì? Không ít người chỉ ra rằng chương trình ngày càng có xu hướng thiên về các câu hỏi mẹo, đánh đố, dễ “ăn điểm” nếu luyện kỹ. Điều này khiến nhiều khán giả đặt câu hỏi: Có phải thí sinh ngày nay giỏi thật, hay chỉ là sản phẩm của một hệ thống luyện thi chuyên biệt? Câu hỏi hay – phản xạ tốt – tư duy logic… có còn là tiêu chí đánh giá hay đã bị thay thế bởi việc ai luyện bài kỹ hơn, học mẹo giỏi hơn?
4. Lứa Olympia 24: Nhiều tiềm năng nhưng áp lực nặng nề
Lứa thí sinh Olympia 2024 mang theo nhiều kỳ vọng. Họ xuất hiện tự tin, giỏi công nghệ, có phong cách cá nhân rõ rệt. Nhưng cũng chính vì thế mà áp lực đặt lên vai họ càng lớn. Đạt thành tích cao thì bị soi mói, thua sớm thì bị chỉ trích. Một vài thí sinh bị chỉ trích “diễn” khi phát ngôn quá kiểu cách, số khác thì bị đánh giá là “tự cao” chỉ vì dám thể hiện bản thân. Sống thật không được, mà gồng lên cũng bị chê – có lẽ chính sự nổi tiếng quá sớm khiến các bạn trẻ Olympia bị đặt trong một chiếc lồng kính ngột ngạt mà người ngoài không dễ gì hiểu được.
5. Cựu sinh viên Olympia: Ai thành công? Ai lặng lẽ biến mất?
Không thể phủ nhận có rất nhiều cựu thí sinh Olympia thành công: làm việc ở các công ty công nghệ lớn, nghiên cứu tại các trường đại học danh tiếng nước ngoài, có người về nước khởi nghiệp, làm diễn giả. Nhưng đó không phải số đông. Phần lớn sau vài năm được nhắc đến, họ biến mất khỏi radar dư luận. Một số người làm những công việc bình thường, sống cuộc sống yên lặng. Không có gì sai cả, nhưng điều này cho thấy việc từng là thí sinh Olympia không đồng nghĩa với việc sẽ thành công vượt trội mãi mãi. Đó chỉ là một bước đệm, không phải “vé bảo chứng” cho sự nghiệp hay danh tiếng dài lâu.
6. Người chiến thắng Olympia đang ở đâu?
Các nhà vô địch Olympia thường nhận được học bổng toàn phần tại Úc, và hầu hết đều ở lại học tập, làm việc tại đó. Một vài người có về nước, nhưng đa số chọn phát triển sự nghiệp ở nước ngoài. Đây là lựa chọn cá nhân, không thể trách móc. Nhưng nếu xét trên góc độ xã hội – khi một chương trình giáo dục trọng điểm tạo ra những tài năng ưu tú, mà họ lại không quay về để cống hiến cho quê hương – thì rõ ràng đây là một lỗ hổng trong chính sách và định hướng. Đường lên đỉnh, nhưng đỉnh đó không nằm ở Việt Nam – là một sự thật mà ai cũng phải nhìn nhận.
7. Trường Olympia có gì đặc biệt?
Nhiều người nhầm lẫn giữa chương trình “Đường lên đỉnh Olympia” và trường THPT Olympia tại Hà Nội – một ngôi trường tư thục có chất lượng đào tạo quốc tế. Thực tế, trường Olympia không trực tiếp liên quan đến chương trình truyền hình, nhưng cũng có nhiều học sinh nổi bật tham gia các sân chơi tri thức. Ngôi trường này hướng tới giáo dục toàn diện, nhưng chi phí học tập ở mức khá cao, không phải học sinh nào cũng có điều kiện theo học. Vậy nên, dù tên gọi giống nhau, hai hệ sinh thái này hoàn toàn tách biệt.
8. Thí sinh Olympia – Lời hay ý đẹp nhưng hành động thực tế?
Một điểm dễ thấy là thí sinh Olympia rất giỏi phát biểu: đầy lý tưởng, đầy mơ mộng và truyền cảm hứng. Nhưng liệu bao nhiêu người biến được những lời nói ấy thành hành động? Có người từng tuyên bố sẽ về nước giúp cải thiện nền giáo dục Việt Nam – rồi chẳng thấy đâu. Có người nói muốn khởi nghiệp, đóng góp cho cộng đồng – cuối cùng lại đi làm thuê cho các tập đoàn nước ngoài. Thế mới nói, nói dễ – làm mới khó. Và khán giả ngày càng tỉnh táo, không còn dễ dàng bị “cảm xúc hóa” bởi vài câu phát biểu nữa.
Cần tỉnh táo khi đánh giá sinh viên Olympia
Không thể phủ nhận Olympia là một sân chơi trí tuệ bổ ích, giúp nhiều học sinh tỏa sáng và thay đổi cuộc đời. Nhưng hào quang không thể che mờ thực tế. Không phải ai từng tham gia Olympia cũng xuất sắc trong cuộc sống. Không phải nhà vô địch nào cũng thành công lâu dài. Và càng không nên thần tượng hóa tuyệt đối một chương trình truyền hình. Sinh viên Olympia có thể là tài năng, nhưng cũng là con người – có ưu, có khuyết, và có lúc thất bại.
Nếu chúng ta tiếp tục xây dựng họ thành “hình mẫu hoàn hảo”, chúng ta đang tự đặt ra kỳ vọng không thực tế – cả với họ lẫn với thế hệ học sinh đang noi theo. Hãy nhìn họ như những con người thật, với những câu chuyện thật – khi ấy Olympia mới thực sự là một sân chơi ý nghĩa và công bằng.
