Nông nghiệp là ngành có vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế. Mặc dù tỷ trọng ngành nông nghiệp của tỉnh không lớn, chiếm khoảng 16%, song nông nghiệp vẫn giữ vai trò chiến lược trong dài hạn, là bệ đỡ cho an sinh và an dân. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, biến đổi khí hậu, dịch bệnh thì chuyển đổi số, số hóa trong ngành nông nghiệp là xu hướng tất yếu, là “chìa khóa” cho phát triển bền vững ngành nông nghiệp tỉnh nhà.
Những năm qua, giá trị sản xuất Ngành Nông nghiệp và PTNT tăng trưởng ổn định, cơ cấu nông lâm thủy sản chuyển dịch đúng định hướng; chuyển đổi cơ cấu mùa vụ, giống cây trồng đã mang lại hiệu quả tích cực, giá trị sản phẩm thu được/ha đất canh tác cây trồng tăng dần qua các năm; sản lượng lương thực đều tăng ổn định, lương thực bình quân đầu người luôn ở mức cao. Bước đầu hình thành vùng sản xuất tập trung theo hướng sản xuất hàng hoá. Một số sản phẩm nông, lâm, thủy sản phát triển khá nhanh như bò thịt, cây nguyên liệu giấy, sản lượng thủy sản khai thác… Nhiều tiến bộ kỹ thuật về giống mới, quy trình kỹ thuật tiên tiến được áp dụng vào sản xuất, góp phần tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả; diện tích rừng qua mỗi năm đều tăng, độ che phủ rừng đạt ở mức cao so với các tỉnh trong khu vực (đạt 52%); tỷ lệ cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp, nhất là khâu làm đất, thu hoạch và vận chuyển các cây trồng chính tăng khá, góp phần giải phóng sức lao động nặng nhọc cho người nông dân; cơ sở hạ tầng thủy lợi, thủy sản được quan tâm đầu tư xây dựng, tu sửa, nâng cấp đã góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển nhanh và ổn định.
Là tỉnh nông nghiệp, Quảng Ngãi đang từng bước bắt nhịp xu thế số hóa trong nông nghiệp với tâm thế chủ động, từ đó đem lại những kết quả bước đầu đáng ghi nhận.
Trong trồng trọt, thực hiện ứng dụng chuyển đổi số trong tưới tiết kiệm, vận hành tưới tự động đối với cây lúa, cây rau màu…với diện tích gần 3.000 ha; triển khai thực hiện cơ sở dữ liệu mã số vùng trồng của một số sản phẩm (dưa hấu, ớt…). Ngoài ra, đang triển khai thực hiện Hệ thống cơ sở dữ liệu thông tin quản lý và theo dõi tình hình sản xuất trồng trọt trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.
Trong chăn nuôi, ứng dụng công nghệ thụ tinh nhân tạo đối với bò và lợn đã giúp cải tạo nhanh chất lượng đàn gia súc trên đia bàn tỉnh. Kết quả là sau quá trình lai tạo, tỷ trọng đàn bò lai trên địa bàn tỉnh ước đạt 78%. Đơn cử như Công ty TNHH MTV Hà Tân ở Tư Nghĩa; trại chăn nuôi heo Huỳnh Cường ở Bình Sơn sử dụng công nghệ giám sát trại bằng hệ thống camera từ xa. Trang trại chăn nuôi heo thịt theo hướng công nghiệp sạch Phú Hiệp ở Minh Long sử dụng công nghệ dây chuyền thức ăn công nghiệp tự động, nhân công chỉ cần nhấn nút, thức ăn tự động đổ vào các máng ăn…
Trong lĩnh vực lâm nghiệp, công tác theo dõi diễn biến rừng được áp dụng bằng phần mềm FRMS, sử dụng công nghệ giải đoán ảnh (GIS) và viễn thám trong công tác cảnh báo cháy rừng…
Trong lĩnh vực thủy lợi, công tác giám sát, quản lý công trình có hệ thống camera theo dõi, giám sát tại đập chính. Tín hiệu được truyền về đơn vị quản lý điều hành và trang website do Tổng cục Thủy lợi quản lý. Đến nay, đã hoàn thành lắp đặt và quản lý vận hành 79 trạm đo mưa tự động, 10 trạm đo mực nước tự động trên các sông và các hồ chứa nước. Thông tin về lượng mưa, mực nước được cập nhật và quản lý qua các phần mềm chuyên dùng VRAIN trên cả nước có ý nghĩa quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp, đời sống người dân và cảnh báo thiên tai. Đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên dùng phục vụ công tác chỉ huy, chỉ đạo của chính quyền các cấp và nhân dân trong công tác phòng, chống thiên tai trên địa bàn tỉnh được thuận lợi và hiệu quả.
Trong lĩnh vực thủy sản, ứng dụng công nghệ mới trong đóng tàu; ứng dụng máy dò ngang trong khai thác thủy sản; ứng dụng radar hàng hải; trang bị máy thông tin liên lạc VX-1700 có tích hợp định vị GPS;…
Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT báo cáo công tác chuyển đổi số, số hóa ngành nông nghiệp tại diễn đàn chuyển đổi số của tỉnh
Tuy nhiên, công cuộc số hóa trong lĩnh vực nông nghiệp cũng đang đối mặt với không ít rào cản và thách thức. Đó là: (1) Quy mô sản xuất nông nghiệp còn nhỏ và phân tán; các khâu sản xuất, trao đổi, mua bán vẫn mang tính truyền thống; quản lý dịch hại, năng suất và chất lượng nông sản vẫn chủ yếu bằng kinh nghiệm. (2) Phần lớn nông dân còn e ngại trong việc chuyển đổi số, nhất là nông dân ở vùng sâu vùng xa chưa hiểu thế nào là chuyển đổi số, không nắm được những việc cần phải làm để tiến hành chuyển đổi số. Trong khi đó, cơ sở hạ tầng số ở nông thôn còn thiếu, nhận thức và kỹ năng sử dụng thiết bị thông minh của nông dân còn hạn chế. (3) Cơ sở dữ liệu số phục vụ nông nghiệp còn rải rác, chưa được thiết kế và số hóa đồng bộ, nên việc ứng dụng số hóa khó thực hiện. Ngay cả khi có thể thực hiện thì cũng rất tốn kém, bởi nông nghiệp thông minh và công nghệ cao cần mức đầu tư lớn hơn nhiều so với nông nghiệp truyền thống. Phần lớn nông hộ nhỏ lẻ không đủ điều kiện, và cũng không dám đầu tư, khi mà họ còn khó khăn trong cuộc sống và sản xuất. (4) Sự kết nối, chia sẻ, liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, người nông dân còn chưa chặt chẽ. (5) Chất lượng nguồn nhân lực có chuyên môn cao trong nông nghiệp số còn hạn chế nên khó tiếp cận và làm chủ công nghệ tiên tiến…
Chủ trương của Ban Thường vụ Tỉnh ủy tại Nghị quyết số 13-NQ/TU ngày 06/9/2023 đã nêu rõ nhiệm vụ chuyển đổi số của ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn trong thời gian đến là “Ứng dụng công nghệ, dữ liệu số trong sản xuất nông nghiệp thông minh, tạo ra sản phẩm có chất lượng cao. Tăng cường hoạt động kinh doanh sản phẩm nông nghiệp trên các sàn thương mại điện tử. Ứng dụng giải pháp công nghệ số trong quản lý, giám sát chất lượng sản phẩm nông nghiệp, thủy sản; truy xuất nguồn gốc; dự báo thị trường; quản lý quy hoạch; quản lý bảo vệ rừng; phòng, chống thiên tai; phòng, chống cháy rừng; phòng, chống dịch bệnh”. Vì vậy, để phát triển mạnh mẽ trong những năm tới về chuyển đổi số nói chung và số hóa trong nông nghiệp nói riêng cần có sự vào cuộc, phối hợp của các cơ quan, ban ngành từ cấp tỉnh đến cơ sở và đặc biệt là người nông dân phải sẵn sàng thay đổi tư duy, tiếp cận khoa học, công nghệ, Ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần tham mưu Tỉnh ủy, UBND tỉnh tập trung chỉ đạo thực hiện đồng bộ một số nhiệm vụ, giải pháp sau:
Một là, Phối hợp với các sở, ngành có liên quan, tham mưu cho UBND tỉnh xây dựng chính sách phục vụ chuyển đổi số trong ngành nông nghiệp phù hợp và kịp thời, tạo động lực thúc đẩy công cuộc chuyển đổi số ngành nông nghiệp đúng trọng tâm và hiệu quả. Hỗ trợ các chủ thể nông nghiệp có đủ nguồn lực để ứng dụng công nghệ số, liên kết các doanh nghiệp với nhau.
Hai là, Cùng với các sở, ngành tham mưu cho UBND tỉnh xây dựng Chính quyền điện tử và hướng tới Chính quyền số nhằm nâng cao công tác chỉ đạo, điều hành, gắn chặt với công tác cải cách hành chính; đổi mới lề lối, phương thức làm việc, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm để phục vụ.
Ba là, Đẩy nhanh việc xây dựng hệ thống dữ liệu ngành nông nghiệp; xây dựng và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu của ngành, để kết nối, chia sẻ và cung cấp dữ liệu mở; xây dựng phần mềm quản lý, giám sát, đánh giá, phân loại sản phẩm nông nghiệp, nhất là sản phẩm đặc trưng của địa phương. Bên cạnh đó, khuyến khích người dân, doanh nghiệp số hóa các quy trình sản xuất, tiến tới tích hợp, minh bạch sản phẩm bằng hệ thống quét mã QR.
Bốn là, Tham gia hiệu quả các nền tảng số quốc gia phục vụ cho ngành nông nghiệp như: Nền tảng dữ liệu số nông nghiệp; nền tảng truy xuất nguồn gốc nông sản, nền tảng sàn thương mại điện tử nông nghiệp, nền tảng tối ưu hóa chuỗi cung ứng; công nghệ số dự báo thị trường, đánh thức tiềm năng nông sản Việt Nam,…Đồng thời xây dựng và làm chủ công nghệ các nền tảng số như: Hệ thống thông tin Phòng chống dịch bệnh; ứng dụng quản lý cơ sở dữ liệu và tra cứu đặc điểm thổ nhưỡng;…
Năm là, Nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp, HTX và nhất là người nông dân về vai trò, tầm quan trọng của ứng dụng công nghệ số vào sản xuất, kinh doanh trong ngành nông nghiệp. Đây là yếu tố tiên quyết trong chuyển đổi số. Chỉ khi nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của thực hiện công nghệ số trong ngành nông nghiệp thì các địa phương, doanh nghiệp, HTX và người nông dân mới tích cực học hỏi, ứng dụng công nghệ số vào sản xuất, kinh doanh nông nghiệp.
Tóm lại, Chuyển đổi số, số hóa ngành nông nghiệp được xem là liều thuốc hiệu quả cho ngành Nông nghiệp. Đây là một hành trình xuyên suốt, liền mạch đòi hỏi sự vào cuộc của các Sở, ban, ngành, doanh nghiệp liên quan nhằm thay đổi diện mạo của nền nông nghiệp. Trong đó, vấn đề trước mắt cần phát triển nền nông nghiệp minh bạch về số liệu, nguồn gốc, chất lượng, giá thành sản phẩm,… từ đó bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người sản xuất, lao động hoạt động trong ngành nông nghiệp cũng như người tiêu dùng và từng bước nâng cao giá trị sản xuất của ngành.
