Thực trạng việc làm của sinh viên sau khi ra trường: Con số đáng báo động
Tình trạng sinh viên ra trường không xin được việc làm không còn là chuyện hiếm. Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, mỗi năm có hơn 400.000 cử nhân tốt nghiệp, nhưng gần 200.000 người rơi vào cảnh thất nghiệp hoặc làm việc trái ngành, thậm chí làm những công việc không cần bằng cấp như công nhân, bán hàng, hay chạy xe ôm công nghệ. Tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm lao động có trình độ đại học cao hơn 3% so với tỷ lệ thất nghiệp chung của cả nước. Đặc biệt, quý II/2022, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đại học thất nghiệp lên đến 30,8% ở một số lĩnh vực.
Tại các trường đại học lớn như Đại học Kinh tế TP.HCM hay Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, dù chất lượng đào tạo được đánh giá cao, nhưng vẫn có đến 20% sinh viên tốt nghiệp chưa tìm được việc làm sau 3 tháng đến 1 năm. Thậm chí, những sinh viên tốt nghiệp loại giỏi vẫn “vỡ mộng” khi nộp hồ sơ khắp nơi nhưng không được gọi phỏng vấn. Điều này cho thấy khoảng cách lớn giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
Nguyên nhân sinh viên thất nghiệp: Lỗi do ai?
1. Chọn sai ngành, thiếu định hướng nghề nghiệp
Một trong những nguyên nhân chính khiến sinh viên ra trường không xin được việc làm là thiếu định hướng nghề nghiệp ngay từ đầu. Theo PGS.TS Trần Thành Nam (Đại học Quốc gia Hà Nội), nhiều sinh viên chọn ngành học dựa trên trào lưu, áp lực gia đình hoặc vì “học đại học cho oai” mà không hiểu rõ mình muốn gì, phù hợp với gì. Kết quả là sau 4-5 năm học, họ nhận ra ngành học không còn “hot” hoặc không phù hợp với bản thân.
Ví dụ, các ngành như sư phạm, quản trị kinh doanh, tài chính – ngân hàng từng được xem là “vàng” nhưng hiện nay cung vượt cầu. Theo thống kê năm 2021, ngành kế toán – kiểm toán có tỷ lệ cạnh tranh lên đến 1/90, nghĩa là một ứng viên phải vượt qua 90 người khác để có được việc làm.
2. Chất lượng đào tạo chưa đáp ứng nhu cầu thị trường
Nhiều trường đại học ở Việt Nam vẫn sử dụng chương trình đào tạo nặng lý thuyết, thiếu thực hành. Sinh viên ra trường giỏi lý thuyết nhưng lại thiếu kỹ năng thực tế như làm việc nhóm, giao tiếp, đàm phán, hay sử dụng ngoại ngữ. Theo khảo sát của Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực TP.HCM, 11,2% doanh nghiệp cho rằng ngành học của sinh viên không phù hợp với công việc, và 16% đánh giá chương trình đào tạo đại học còn nhiều hạn chế.
Hơn nữa, nhiều trường đại học, đặc biệt là các trường địa phương hoặc tư thục, thiếu đội ngũ giảng viên chất lượng và cơ sở vật chất lạc hậu. Điều này dẫn đến việc sinh viên ra trường không đáp ứng được yêu cầu khắt khe của nhà tuyển dụng.
3. Thiếu kỹ năng mềm và kinh nghiệm thực tế
Nhà tuyển dụng ngày nay không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn mà còn cần kỹ năng mềm và kinh nghiệm làm việc. Theo TS Đào Thanh Trường (Trung tâm Nghiên cứu và Phân tích chính sách), 61% cử nhân đi làm thiếu kỹ năng làm việc, 42% thiếu kinh nghiệm, và 32% yếu kiến thức chuyên môn. Nhiều sinh viên trong thời gian học không tham gia thực tập, làm thêm hay các hoạt động ngoại khóa để tích lũy kinh nghiệm, dẫn đến hồ sơ xin việc “trắng” kinh nghiệm, khó cạnh tranh.
Ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, cũng là một rào cản lớn. Trong thời đại hội nhập, tiếng Anh là “tấm vé vàng” để ứng tuyển vào các công ty đa quốc gia, nhưng nhiều sinh viên lại bỏ qua việc trau dồi ngoại ngữ, khiến cơ hội bị thu hẹp.
4. Tâm lý thụ động, ỷ lại
Nhiều sinh viên ra trường vẫn giữ tâm lý dựa dẫm vào gia đình, chờ bố mẹ “chạy việc” hoặc chỉ nộp hồ sơ qua mạng rồi ngồi đợi. Sự thụ động này khiến họ bỏ lỡ nhiều cơ hội. Trong khi đó, thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, đòi hỏi sự năng động, sáng tạo và khả năng tự học.
5. Thị trường lao động biến động
Kinh tế khó khăn, đặc biệt sau đại dịch COVID-19, khiến nhiều doanh nghiệp thu hẹp quy mô tuyển dụng. Các ngành như du lịch, dịch vụ, giáo dục bị ảnh hưởng nặng nề, dẫn đến lượng lớn sinh viên tốt nghiệp không tìm được việc làm. Ngược lại, các ngành như công nghệ thông tin, kỹ thuật lại thiếu hụt nhân lực trầm trọng, nhưng sinh viên không được đào tạo bài bản để đáp ứng.
Giải pháp nào cho sinh viên để thoát khỏi thất nghiệp?
1. Định hướng nghề nghiệp từ sớm
Ngay từ khi còn học phổ thông, bạn cần tìm hiểu kỹ về ngành nghề mình muốn theo đuổi. Hãy tham gia các buổi hướng nghiệp, tìm hiểu nhu cầu thị trường lao động và xác định rõ sở thích, thế mạnh của bản thân. Các trường đại học như Đại học Đại Nam, Đại học Kinh tế TP.HCM thường tổ chức các buổi tư vấn hướng nghiệp, bạn nên tận dụng để có cái nhìn rõ ràng hơn.
2. Trang bị kỹ năng mềm và kinh nghiệm thực tế
Hãy tham gia các kỳ thực tập, làm thêm hoặc hoạt động ngoại khóa trong thời gian học đại học. Những trải nghiệm này không chỉ giúp bạn tích lũy kinh nghiệm mà còn xây dựng kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian. Đừng ngại bắt đầu từ những công việc nhỏ, vì đó là bước đệm để bạn tiến xa hơn.
3. Học ngoại ngữ và kỹ năng công nghệ
Tiếng Anh là yếu tố then chốt để cạnh tranh trong thị trường lao động. Hãy đầu tư học ngoại ngữ từ sớm, tham gia các khóa học trực tuyến hoặc tại trung tâm uy tín. Ngoài ra, thành thạo các công cụ như Word, Excel, PowerPoint hay các phần mềm chuyên ngành sẽ giúp hồ sơ của bạn nổi bật hơn.
4. Chủ động tìm kiếm cơ hội
Đừng chờ đợi cơ hội đến với mình. Hãy chủ động tìm việc qua các kênh như website tuyển dụng (CareerViet, Timviec365), mạng xã hội như LinkedIn, hoặc tham gia các sự kiện tuyển dụng. Xây dựng một CV ấn tượng, thể hiện rõ kỹ năng và kinh nghiệm, sẽ giúp bạn ghi điểm với nhà tuyển dụng.
5. Xem xét các lựa chọn khác
Nếu không tìm được việc làm đúng ngành, bạn có thể cân nhắc các hướng đi khác như học thêm một văn bằng hai, tham gia khóa học ngắn hạn để bổ sung kỹ năng, hoặc thậm chí khởi nghiệp. Theo thống kê, nhiều sinh viên khởi nghiệp trong thời gian chờ việc đã tìm thấy đam mê và thành công lớn.
Thất nghiệp không phải là dấu chấm hết
Sinh viên ra trường không xin được việc làm là một thực trạng đáng lo, nhưng không phải là ngõ cụt. Thay vì chán nản, hãy nhìn nhận thất nghiệp như một cơ hội để hoàn thiện bản thân. Với định hướng đúng đắn, sự chủ động và nỗ lực không ngừng, bạn hoàn toàn có thể vượt qua khó khăn và tìm được công việc mơ ước. Hãy bắt đầu từ hôm nay, vì tương lai là do bạn quyết định!
Từ khóa liên quan: Tỷ lệ sinh viên thất nghiệp, nguyên nhân thất nghiệp, thực trạng việc làm sinh viên, sinh viên đại học khó tìm việc làm.
